Türklerde Nardugan Bayramı: Güneşin Yeniden Doğuşu ve Yavaşlamayı Hatırlamak
Aralık ayının son günlerini yaşıyoruz ve bugün 21 Aralık. Kuzey yarımkürede en uzun gecenin yaşandığı gün. Geceler yılın en uzun hâline ulaşmışken, gündüzler neredeyse fark edilmeden uzamaya başlar. Doğa bu geçişi büyük bir gürültüyle değil, sessiz bir kararlılıkla yaşar. Belki de bu yüzden, insanlık tarihinin en eski zamanlarından beri kış gündönümü sadece astronomik bir olay değil, durup düşünme ve yeniden ayarlanma zamanı olarak görülmüştür.
Türk kültüründe bu döneme atfedilen kutlamalardan biri de Nardugan Bayramıdır.
Nardugan ne anlama gelir?
Nardugan kelimesi, yaygın kabule göre iki bölümden oluşur:
“Nar / Nur” (ışık, güneş) ve “Dugan / Doğan” (doğmak).
Bu bağlamda Nardugan, “yeniden doğan güneş” ya da “ışığın dönüşü” anlamıyla yorumlanır.
Slow life yaklaşımının merkezinde bulunan da bu değil midir? Her şeyin doğal bir döngüsü vardır ve zorlamayla değil zamanını bekleyerek ilerlemeyi kabul etmek gerekir.
Görsellerde sıkça kullandığımız nar meyvesiyle ilgisi var mıdır?
Hayır buradaki nar yukarıda değindiğim gibi ışık, güneş, ateş anlamlarındadır.
Ancak yine kültürümüzde narın bolluğu, bereketi, birçok tanenin bir ve bütün olabileceğini sembolize eder. Bu da günün anlam ve önemine uygundur. Ayrıca görsel olarak da etkileyici ve zengin bir görünümü vardır. Bu sebeple de hem 21 Aralık gününde hem de yılbaşı gününde sıklıkla kullanılır.
Ne zaman kutlanırdı?
Nardugan’ın, kış gündönümüne denk gelen 21–22 Aralık civarında kutlandığı kabul edilir. Bu tarih, en uzun gecenin yaşandığı ve sonrasında günlerin uzamaya başladığı zamandır.
Göçebe ve yarı göçebe Türk toplulukları için doğadaki bu değişimler bir takvim yaprağındaki bir günden ibaret değildi; doğada gözlemlenen ve yaşam temposunu belirleyen işaretlerdi. Bugün unuttuğumuz bu hassasiyet, aslında mevsimsel ritüellerin temelini oluşturmuyor mu?
İnanç dünyasında Nardugan
İslamiyet öncesi Türk inanç sisteminde Gök Tanrı anlayışı hâkimdi. Güneş, yaşamı mümkün kılan ve düzeni sağlayan kutsal bir güç olarak görülürdü. Nardugan da bu bağlamda, karanlığın ardından gelen dengeyi ve sürekliliği simgeliyordu.
Bu dönemde Hayat Ağacı önemli bir semboldür. Özellikle çam, kayın ya da akçam gibi ağaçlar kutsal kabul edilirdi. Ağaca bez bağlama, dilek tutma ve ağacın etrafında toplanma gibi anlatılar, insanın doğayla kurduğu ilişkiyi göstermiyor mu?
Ritüeller ve kutlama biçimleri
Kaynaklarda anlatıldığı kadarıyla Nardugan; gösterişli törenlerden çok, birlikte olma hâli ile ilişkilendiriliyor. Bazı kaynaklarda Kış Gündönümünde,
- Ateş yakıldığı (ısı, ışık ve arınma),
- İnsanların birlikte yemek yediği,
- Paylaşma ve dayanışmanın öne çıktığı,
- Çocuklara hediyeler verildiği anlatılır.
Çam ağacı ve Noel benzerliği üzerine
Nardugan, günümüzde sıkça Noel kutlamaları ile karşılaştırılır. Kış gündönümü, ağaç sembolizmi ve bilinmeyen bir gücün hediyeler getirmesi ( aslında çocukları diş perisi gibi, kuşlar getirdi gib, bir sakallı dedenin oyuncak getirmesi ile masal dünyasındaki tatlı atmosferde tutma anlayışıdır bu) bu benzerliklerin başında gelir. Ancak bu benzerliği bir “kim kimden aldı” tartışmasına indirgemek yerine, insanlığın aynı mevsimde, aynı karanlıkta, aynı umudu farklı dillerle, farklı mekânlarda ve farklı kültürel olaylarla birlikte taşımak ve yaşamak azminin göstergesi olduğunu anlamak gerekir.
Tarihsel tartışmalar
Nardugan adı ve ritüelleri, erken dönem yazılı kaynaklarda ayrıntılı biçimde yer almaz. Bu nedenle bayramın bugüne ulaşan anlatıları, sözlü kültür ve mitolojik çerçevede değerlendirilir.
Bugün Nardugan bize ne söyler?
Günümüzde Nardugan, dini bir bayramdan çok:
- Mevsim döngülerini hatırlamak,
- Kışın içe dönük doğasını kabul etmek,
- Yavaşlamaya anlam katabilmek olabilir.
Belki sessiz bir akşamda bir mum yakmak, slow bir müzik eşliğinde bir fincan çay ile kurabiye yemek ya da kitap okumak, belki de yalnızca “bugün daha az yapacağım” demek…
O zaman hayatımızda, yeni mevsimde, yeni bir döngüye merhaba ve kutlu, mutlu olsun🍊🌿☃️
